Ünsiyyət qorxusu (language anxiety)

"Dərsdə hər şeyi bilir, amma danışanda susur." Bu cümləni eşidən valideyn əksər hallarda səbəbi qabiliyyətdə axtarır. Halbuki əksər hallarda məsələ qabiliyyət deyil, qorxudur. Buna ingilis dilində language anxiety — dil ünsiyyət qorxusu deyilir və o, təsadüfən yaranmır.

Qorxu haradan gəlir? Əksər hallarda uşağın özündən yox, ətraf mühitdən. Şagird sinifdə səhv cavab verir və müəllim onu bütün sinif qarşısında düzəldir — bir dəfə yox, aylarla. Səhvə görə qınanan uşaq beynində sadə bir düstur qurur: "danışsam, səhv edəcəyəm; səhv etsəm, utandırılacağam; deməli, susmaq daha təhlükəsizdir." İkinci mənbə müqayisədir: "sinif yoldaşın səndən yaxşı danışır" kimi cümlələr uşağa "mən yetərli deyiləm" hissini yeridir. Üçüncüsü isə mükəmməllik tələbidir — valideyn səhvi günah kimi göstərdikcə uşaq səhv etməyə icazəsi olmadığını düşünür.

Qısır dairə necə qurulur? Qorxan uşaq danışmaqdan qaçır. Danışmadıqca praktikası azalır. Praktikası azaldıqca real danışıq bacarığı inkişaf etmir və bir gün qarşısına müsahibə, IELTS, təyyarə bileti çıxanda qorxu zirvəyə çatır. Yəni susmaq uşağı "qorumur" — əksinə, problemi böyüdür.

Valideyn nə görür? Səhvləri bilir, amma cümlə qura bilmir; başında hər şeyi tərcümə edir, sonra gecikir və susur; səsini aşağı salır, göz əlaqəsi qurmur; bəhanələrlə danışıq məşqindən yayınır.

Necə düzəldilir? Birincisi, səhvə münasibəti dəyişmək: səhv öyrənmənin hissəsidir, utanc deyil. İkincisi, tənqidi ictimai yox, şəxsi və konstruktiv etmək. Üçüncüsü, tərifi yalnız düzgün cavaba deyil, cəhdə vermək — "deməyə çalışdın, əla!" ifadəsi qorxunu qıran ən güclü vasitədir. Dördüncüsü, təhlükəsiz mühit: kiçik qruplarda danışıq praktikası, səhvə normal yanaşan mühit.

Qorxu dil öyrənməyin normal mərhələsidir — amma idarə olunmasa, illərlə davam edir. Doğru mühitdə isə aylar ərzində əriyir.

Family School-da ingilis dili dərslərində səhv utanc deyil, addımdır: hər dərsin ən azı 70-80%-i praktiki danışıqdır.